GELECEĞİN DİŞ HEKİMLERİ
Türkiyenin Diş Hekimliği Öğrencileri Tarafından Kurulmuş Web Sitesi

ORAL MUKOZA HASTALIKLARI

Oral Mukoza Hastalıkları Nelerdir?

0

 

ORAL MUKOZA HASTALIKLARI

GDH HABER / HİLAL YILDIRIM

oral

GİRİŞ

Oral mukozada oluşan lezyonlar renklerine, lokalizasyonlarına, etiyolojilerine ve morfolojik özelliklerine göre pek çok şekilde sınıflandırılmakta, renklerine göre ise beyaz, kırmızı ve pigmente lezyonlar olarak ayrılmaktadırlar. Kırmızı lezyonlar oral kavitede ortaya çıkan geniş, heterojen hastalık grubunu oluşturmaktadır. Lezyonların kırmızı rengi ince epitel yapısına, inflamasyona, kan damarlarının dilatasyonuna veya sayısının artmasına, kanın oral yumuşak dokular içine ekstravazasyonuna (sızmasına) bağlı olabilmektedir. Kırmızı lezyonlar; travmatik lezyonları, enfeksiyonları, gelişim bozukluklarını, alerjik reaksiyonları, immünolojik hastalıkları, premalign lezyonları, malign neoplazmları ve sistemik rahatsızlıkları içermektedir. Oral mukozadaki kırmızı lezyonlar; yüzey değişikliği, renk değişikliği, lokalizasyon, ağrı-yanma, kanama, ağız kuruluğu ve diğer klinik bulgular rehberliğinde teşhis edilebilmektedir. Hastadan alınan iyi bir anamnez ve yapılan iyi bir klinik muayene, oral mukozal lezyonların semptomlarının, özelliklerinin ve lokalizasyonlarının iyi değerlendirilmesi tanıya ulaşmada anahtar rol oynamaktadır.

Oral kavite mukoza hastalıkları

Dil veya ağızda yanma, rekürren aftöz stomatit, travmatik ülser, eritroplaki, sistemik hastalıklar, liken planus, lökoplaki, kandidiyazis.

Dil ve ağızda yanma

Dilde yanma hissi (glossodini); başka bir oral yapıda yanma hissi ve ağızda genel olarak bir yanma hissinin olması primer olarak postmenopozal kadınlarda karşılaşılır. Bu semptom birçok organik ve psikojenik bozukluklar nedeni ile görülebilir, ancak kesin nedeni bilinmemektedir. Bu his sıklıkla diş ile ilgili müdahalelerden sonra ortaya çıkar. Semptomlar farklı dental veya medikal sorunlara bağlı olarak oluşan oral komplikasyonlardan kaynaklanabilir.

Rekürren aftöz stomatit nedir? (RAS)

oral

Rekürren ağrılı oral ülser atakları ile karakterizedir. Görülme sıklığı Türkiye’de %1.2 oranındadır. Keratinize olmayan alanları tutan ağrılı, akut ülserlerle ortaya çıkar. Behçet hastalığı, Reiter sendromu, HIV enfeksiyonu, Crohn hastalığı, Siklik nötropeni, nutrisyonel, hematolojik eksiklikler, gluten sensitif enteropati birlikte görülebildiği sistemik hastalıklar arasındadır. 

Travmatik ülser

Lokal travma (ısırık vs) sonucu ortaya çıkan yüzeyel ülserayondur. Dil başta olmak üzere yanak ve dudakta görülebilir. Lezyon morfolojisi skuamöz hücreli karsinomla karışabilir. Lenfadenopati görülmez. Hızlı spontan regresyon tipik özelliğidir. Kuşkulu durumlarda alınan biyopsi eozinofilden zengin granülasyon dokusu ile kesin tanıyı sağlar. 

Oral Liken Planus (OLP)

oral

OLP olgularının %15’i kutanöz lezyonlarla birlikte görülürken  %85’i salt oral lezyonlarla kendini gösterir. 40 yaş üzeri kadınlarda daha sık görülür. Klinik tipleri retiküler (en yaygın), atrofik, eroziv(ülseratif), pigmente, büllöz olmak üzere farklı şekillerde olabilir. Retiküler ve pigmente tip asemptomatiktir. Diğer formlar ise hastaya rahatsızlık verdiğinden (tuzlu, baharatlı, asidik yiyeceklerle) tedavi gerektirir. Eroziv ya da ülseratif lezyonlarda düşükte olsa malign dönüşüm riski göz önünde tutulmalıdır. Lezyon yerleşimi sıklıkla bukkal olup dil, gingiva, damak, dudakları da tutabilir. Kadın hastalarda birlikte genital tutulum sıklığı  %20 olup eroziv formda ortaya çıkar. 

Oral Kandidiazis

oral

Kandidiyazis, oral kavitede candida albicansa bağlı olarak meydana gelen fırsatçı bir fungal enfeksiyondur. Fizyolojik olarak bebeklerde, ileri yaşta ve gebelerde ortaya çıkabileceği gibi irritasyon, kötü hijyen, antibiyoterapi, immunsupresif ilaç kullanımı, malnütrisyon, endokrin hastalıklar, maligniteler, immun yetmezlikler, kserostomi, sjögren sendromu gibi nedenlerle ortaya çıkar. Ağız içinde kandidiyazisi olan hastaların ağız kommisüründe enflame, ağrılı fissürlere (angüler chelitis) rastlanılabilir.

Lökoplakiler

Lökoplaki, sürtme ile geçmeyen oral mukoza üzerindeki asemptomatik beyaz plaktır. Görünümüne mukozanın keratin tabakasının kalınlaşması neden olur. Bazı lökoplakiler diş, dental protezler veya dudak veya yanağı ısırma alışkanlığının yaptığı travma sonucu ortaya çıkar. Oral mukoza kanserlerinin başlıca premalign lezyonudur.

Oral kavite benign neoplazmları

oral

oral

 

 

 

 

 

 

 

 

Odontojenik kistler; ameloblastom (en sık), fibrom. Odontojenik olmayan kistler; nazopalatin kist, nazoalveolar kist, dermoid kist, ranula. Tedavi; genellikle lokal eksizyon veya küretaj.

Oral kavite malign neoplazmları

oral

oral 

 

 

 

 

 

 

 

Sıklıkla skuamöz hücreli karsinom, daha az sıklıkta da verrüköz karsinom, oral melanom ve mukoepidermoid karsinom olarak ortaya çıkar. Skuamöz hücreli karsinom (SHK), sıklıkla (% 50’nin üzerinde) prekanseröz lökoplaki zemininde ortaya çıkar. 5 yıllık yaşam oranı ortalama %50’dir.  Sigara ve alkol kullanan yaşlı  erkek hastalar risk grubudur.  En sık görülen yerleşim bölgesi ağız tabanıdır. Eş zamanlı kanser riski “alan kanserizasyonu” olarak bilinir. Bu nedenle özofagus, nazofarinks, larinks gibi bölgelerin karsinom varlığı açısından değerlendirilmesi önemlidir.

Pigmanter lezyonlar

Etyolojik faktörler 5 grupta toplanabilir:

  1. Herediter: Peutz-Jeghers sendromu, Leopard sendromu, Nörofibromatozis, Albright sendromu, kardiak mixoma sendromları (Carney, LAMB, NAME), inkontinentia pigmenti, Laugier-Hunziker-Baran sendromu, koyu deri (deri tipi 5,6)
  2. Tümörler: Melanositik lezyonlar (Nevus, melanom, melanoakantom), vasküler lezyonlar. Oral mukozada sıklık sırasıyla intramukozal nevus ve blue nevus sık görülür.
  3. Sistemik hastalıklar: Addison hastalığı, Basedow hastalığı, Hemokromatozis, B-Talasemi, Akantozis nigrikans, Hiperpitüitarizm
  4. İlaçlar: Antimalaryal (klorokin, hidroksiklorokin, kinidin), tetrasiklin, minosiklin, Amiadaron, klofazimin, ketokonazol, zidovudin (AZT)ACTH , sitotoksik ajanlar, ağır metaller (arsenik, civa, kurşun), oral kontraseptif. 
  5. Diğer: Yoğun sigara kullanımı, oral liken planus, labial melanotik makül.

Oral Yumuşak Doku Tümörleri

Oral fibrom (en sık), pyojenik granülom, kaposi sarkomu, telenjiektazik lezyonlar (Osler-Rendu-Weber sendromu) myojenik tümörler (Leiomyoma, rabdomyoma, myofibroma) nörojenik tümörler (travmatik nörom, palizadlı ankapsüle nörom, nörilemmoma (schwannoma), neurofibroma , granüler hücreli tümör, mukozal nörom).

Oral mukozayı tutan enflamatuvar büllöz hastalıklar

Eritema multiforme, pemfigus vulgaris, paraneoplastik pemfigus ve epidermolizis büllosa aqusita şeklindedir.

  • Eritema multiforme

oral

Patogenezinde; apopitoz (sitotoksik CD 8 aracılı), bazal keratinositlerde nekroz, sitokin indüksiyonu ( TNF-α, γ-IFN) sorumlu tutulmaktadır. Tedavi hastalığın formuna ve şiddetine göre değişir. 

 

 

  • Pemfigus Vulgaris 

Deri ve mukozada gevşek büllerle karakterize hastalıkta başlangıç sıklıkla oral lezyonlarla (%50-70) olmaktadır. Oral lezyonlar bukkal, palatal, gingival yerleşim gösterebilir. Daha sonra  yaklaşık 6 ay içinde deri lezyonları kendini gösterir. Nikolski fenomeni pozitiftir.

 

Oral viral enfeksiyonlar

 

  • Herpetik enfeksiyonlar (Herpes Simplex Virüsü)

oral

Dudaklarda (herpes labialis) ya da oral mukozada (herpetik gingivostomatit) ağrılı grupe veziküllerle karakterize olup tekrarlayıcıdır. Ateş, halsizlik ve lenfadenopati tabloya eşlik edebilir.

 

 

 

  • Oral hairy lökoplaki (Ebstein Barr virüsü-EBV)

oral

Dil dorsolateralinde aderan beyaz plaklarla ortaya çıkar. EBV’ne bağlı epitel proliferasyonu söz konusudur. AIDS, kontrolsüz diabet, immunsupresif ilaç kullanımı gibi nedenlere sekonder gelişir. 

 

 

 

  • Oral verrüka (Human papilloma virüsü)

oral

Eldeki siğillerden ya da cinsel yolla bulaşır. Etyolojide HPV 2, 4, 7, 57 (oral kondilom-nonveneryan) ile 6,11 (veneryan) tipleri sorumludur. Cerrahi, kriyoterapi, lazer, elektrokoterizasyon invazif tedavi seçenekleri arasındadır.

 

 

 

  • Fokal epitelyal hiperplazi (Human papilloma virüsü)

Etken HPV 13, 32 alt tipleridir. Etiyolojide genetik predispozisyon ve immunsupresyon (AIDS vs) etkili olabilir.  Dudaklar, gingiva ve bukkal mukozada deri renginde, multipl papüllerle karakterizedir. Spontan gerileme eğilimi gösterebilir. 

  • El ayak ağız hastalığı

3-5 günlük inkübasyon süresini takiben oral bölge, ellerde ve ayaklarda eritemli veziküllerle kendini gösterir.  Etken “Koksakivirus A-16” dır. 

  • Herpangina

Koksaki virus’a bağlı veziküler faranjittir. 1 hafta süren inkübasyon süresini takiben 40 derece ateş ile başlar. Spontan iyileşme gösterir, semptomatik tedavi yeterlidir. 

  • Oral herpes zoster

Varisella zoster’e bağlı trigeminal tutulum sonucu damağın bir yarısında şiddetli ağrı gösteren veziküllü eksülserayonlar ile kendini gösterir. 

Dil Hastalıkları

  • Lingua plicata (Skrotal dil)

Populasyonda %10-15 sıklıkta görülür.  %20-40 olguda migratuar glossit (coğrafya dili) eşlik eder. Dilde yanma vardır.  Melkersson-Rosenthal sendromunun komponenti olabilir. 

  • Lingua geographica (Migratuar glossit, coğrafya dili)

oral

İdiopatik olabileceği gibi Reiter sendromu ve  püstüler psoriasiste de ortaya çıkabilir. Dilde yanma vardır. 

 

 

 

 

  • Lingua villosa nigra (Siyah kıllı dil)

oral

Filiform papillalarda hiperkeratoz ve hipertrofi vardır. Etiyolojide tütün, sistemik antibiyotik kullanımı, kötü ağız hijyeni, alkolizm söz konusu olabilir. Kolonize olan  bakteri ya da mantar rengine göre (Kandida, aspergillus) sarı, siyah, kahverenkli, yeşil olabilir. Tedavisi fırçalama, topikal tretinoin kullanımı şeklindedir. 

 

 

 

  • Möller-Hunter Glossiti (Atrofik glossit)

B vitamini eksiklikleri (en sık B12), folik asit eksikliği, demir eksikliği, kronik inflamatuar barsak hastalığına bağlı gelişir. Pernisiyöz anemi için tipik bir bulgudur. Dil eritematöz , parlak ve çiğ et görünümündedir. Dil gerildiğinde beyaz iskemi alanları görülür (Arnt belirtisi)

KAYNAKÇA:

 

GDH İLE DAHA FAZLA OKUYUN:
Bunları da beğenebilirsin
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments